Helaas is de opmaak van de tekt nog niet optimaal. Hopelijk doen alle links het wel naar de website van de omschreven audioproducenten.

Veel plezier ermee,

Arthur

Linz am Rhein, 31 december 2011

Hij staat nu te spelen in een oeroude installatie met snoertjes uit het Gulden-tijdperk, electriciteitsnoer als speakerkabel met als bron een standaardcomputer met soundblaster geluidskaartje.

Minimale installatie
Op geen enkele manier geoptimaliseerd: geen plaatsing, weinig detail, maar een muzikaal wonder, daar kan mijn gemodificeerde Densen B-100 niet aan tippen. Wat je hoort zijn echte instrumenten. Vooral alle metaalklanken zijn levensecht en wonderschoon.

Overbodige schakelingen
En dat terwijl de Sansui ook nog eens vol zit met allerlei schakelingen, die bij hedendaagse topversterkers als overbodig worden beschouwd, zoals een balans in de dubbele volumeknop, een high-filter, een low-filter, een mute met fade-functie, bas en treble, die niet kunnen worden uitgeschakeld. Kan allemaal onklaar worden gemaakt, waardoor de weergave nog veel preciezer zal worden.

Muzikaal wonder
Een wonder van muzikaliteit. Als ik ooit nog eens begin aan een voorversterker met een paar monoblokken, of aan een paar studiomonitoren met ingebouwde eindtrappen, dan koop ik de duurste Sansui voorversterker die ik kan vinden erbij. Tweedehands zal het dan nog om een schijntje gaan.

Ook vergeleken Sony 940QS surroundreciever en gemodificeerde Densen B100

Utrecht, 23 oktober 2011

Via deze site kreeg ik twee vragen die leidden tot twee luistertests in één weekeind. De eerste vraag kwam naar aanleiding van mijn eigen positieve ervaring met het modificeren van mijn Densen B100-versterker, in originele staat al befaamd om zijn muzikaliteit en geweldige prijs/kwaliteitsverhouding, Het bijplaatsen van enkele condensatoren tussen voeding en smd-moederbord zorgde voor veel meer detail, precisie en plaatsing van de instrumenten (ruimtelijkheid). Een muziekliefhebber wilde zelf vaststellen of een modificatie voor een paar honderd Euro echt de moeite waard zou zijn. En de luistersessie overtuigde, en meer. Liep het laag bij de ongemodificeerde Densen behoorlijk weg, bij de gemodificeerde bleef alles even strak. Dat laatste kon ik me uit de pré-mod.-periode niet herinneren. Ik heb mijn bezoekers op het spoor gezet van degene die de modificatie heeft uitgevoerd: Rody Muller. Maar: eerlijk is eerlijk: de verbetering werd me al in 2007 aangeraden door Louis Raatjes van Art Speak.

Mminpunten zijn niet weg te modificeren
Dan de tweede AB-test: het ging eigenlijk om een probleem met een set vloerstaande Phonars, waarvan in elk geval de originele metaldome-tweeter was vervangen door een softdome, aldus de bezitter. Hij ervaarde het hoog als “te donker” en vroeg zich af of dat verholpen zou kunnen worden door de originele tweeter terug te plaatsen. In de eerste plaats mag je ervan uitgaan dat een modificatie bedoeld is om een verbetering te bereiken en in de tweede plaats is modificeren om een ervaren minpunt van een apparaat te verhelpen risicovol. Ben je niet tevreden over een apparaat, dan heb je het verkeerde apparaat gekocht en dat verhelp je niet met een technische ingreep waarvan de uitkomst onzeker is. Pakt de mod. niet goed uit, dan kun je niet terug naar een situatie waarover je een basis tevreden was, maar alleen naar een situatie waarin je ook ontevreden was. Risico op een gebed zonder end dus, waarbij je de verantwoordelijkheid voor een mislukte aanpassing niet bij een modificateur kunt leggen. De uitgangssituatie was immers al slecht.

Sony 940QS surroundreciever vs. Densen B100
De A/B test met de Densen, de Sony 940QS en de Phonars leverden een onverwacht resultaat op. De Phonars geven van origine veel meer laag en zijn een stuk minder transparant en “kaal” dus een stuk warmer dan de Linn Ninka’s waarmee ze vergeleken werden. Het “donkere” karakter is hoe dan ook een kenmerk van de Phonars. Maar dat vond de klant geen bezwaar, hij had de speaker erop uitgekozen. Het was hem alleen “te” warm. En dat terwijl hij aangaf een kale, minimalistische inrichting te hebben. Dus aan de akoestiek van de luisterruimte ligt het niet. Waaraan dan wel? Aan de combinatie van kabel “van-de-rol”en de matige kwaliteit van de Sony-receiver. die zich op geen enkele manier kon meten met de B100: Rommelig en onmuzikaal, maar wat verwacht je aan surround-kwaliteit voor zo’n 600 Euro? Op de stereo Densen, gecombineerd met Cassiopeia-speakerkabels klonken de Phonars weliswaar nog steeds minder analytisch dan de Linns, maar er was op de Densen (die geen toonregeling heeft) geen tekort aan hoog en de Phonars zaten aanzienlijk steviger in hun laag. De klant blijkt op basis van deze luistertest helemaal geen hersteloperatie van de tweeters nodig te hebben, wel transparantere speakerkabels en/ of een betere versterker. Deze conclusie pleit er ook voor om bij de aanschaf van andere luidsprekers ook meteen een bijpassende versterker te kopen en het oude beestje op marktplaats te zetten. Een goede weergave staat of valt bij optimale match van alle apparaten in de keten, inclusief de bekabeling.

Hifi-show Utrecht
Hifi-show Utrecht was het derde leerpunt van het weekeind. In het NH-hotel aan de Jaarbeurs wordt traditioneel de gratis tegenhanger georganiseerd van AV-NU in het Beatrix-gebouw Utrecht. Ik startte met het luisteren naar een set van ongeveer 10.000 Euro van het merk mbl. Imposante apparatuur, inclusief monoblokken, waarbij de speakers van hetzelfde merk enigszins klein oogden. Niet geschikt voor kleinbehuisden. Wel een ongelooflijk gedetailleerd, muzikaal en analytisch hoog. Daartegenover stond een vrij gekleurd laag, zodat een tegenstelling hoog-laag ontstond in plaats van een synthese. Je vraagt je af of zoiets aan de akoestiek van de ruimte zou kunnen liggen Anderzijds: als je als verkoper zo’n dure set in een driedaagse wilt laten horen, dan is er vast wel een mouw aan de akoestiek te passen. De grote tegenstelling hoog-laag: van analytisch hoog tot gedempt en enigszins wollig laag, maakte me al snel luistermoe. In potentie zeker een bijzondere set die een live-ervaring zeker kan benaderen in een optimaal ingerichte ruimte. Iets voor op de volgende miljonairfair?
Ook geluisterd naar een aanzienlijk goedkopere combinatie met luidsprekers van zo’n 4.000 Euro: monitoren van het Nederlandse “Dynamic Solutions”, de Master three monitor. Prachtig gedetailleerd met logischerwijs nadruk op het midden-hoog. In het laag mist zo’n monitor wel wat, natuurlijk door het gebrek aan volume. Maar de druk en de extraverte, stotende en zeker niet vloeiende weergave, maakte het geheel spannend om naar te luisteren. Toch ging ik tevreden over wat ik zelf heb staan, weer naar huis, wel met het inzicht dat mijn Linn Ninka vloerstaanders, ondanks filtermodificatie, in de combinatie met mijn Densen-versterker waarschijnlijk de zwakste schakel vormen.

In april en juni was ik twee maal te gast bij Audiovereniging Midden Nederland.
Daarna wilde ik graag lid worden, maar dat ging niet door. Hoewel ik mij er tijdens het schrijven zeer van bewust was dat ook in audioland geldt: “Wiens brood men eet, wiens woord men spreekt”, bleek ik toch nog te kritisch, Ik heb in mijn bijdrage van juni (zie hieronder) een tip gegeven over hoe een grote ruimte akoestisch zou kunnen worden gedempt tijdens een demonstratie. Fout dus.

Zo’n vereniging van apparatuurliefhebbers moet natuurlijk oppassen dat een audioverkoper een volgende keer ook nog langs wil komen. En dat lukt niet als je de gedemonstreerde apparatuur afkraakt. Begrijpelijk.

Maar dergelijke voorzichtigheid, waarbij het ontzien van elkaars belangen, belangrijker wordt dan eerlijke consumentenvoorlichting, leidt er wel toe dat je als audioconsument de halve waarheid voorgeschoteld krijgt en geen objectieve keuze kunt maken op de klankkwaliteit van bijvoorbeeld een cd-speler.

Advertentie-inkomsten
Toen ik voor het eerst de twee grote Nederlandse hifi-sites bezocht, viel me al op dat vrijwel alle apparaatrecensies, of het nu om een luidspreker, versterker of cd-speler gaat, goedkoop of duur, lovend waren. Er is me nu duidelijk waarom. Dergelijke sites leven van advertentie-inkomsten en de advertenties worden geplaatst en betaald door… de audioproducenten en apparatuurverkopers. Als je een kritische recensie schrijft trekt de adverteerder de advertentie in; weg inkomsten en recensent brodeloos. Zo gaat het ook bij een audiovereniginng of club, klaarblijkelijk.

Een kritisch verslag van een demonstratie-avond en er komt geen audio-producent meer langs, zelfs als het niet over de apparatuur gaat, maar over de akoestiek van de ruimte, zoals in dit geval. Hieronder de belangrijkste reden waarom ik geen lid mocht worden van Audio Vereniging Midden Nederland.

De voorzitter schrijft:
“U heeft het recht om verslag te doen van de avond op uw website. Maar als een lid of aspirant-lid meent op zijn of haar website instructies te moeten geven aan bedrijven die bij ons een avond hebben verzorgd, zoals door u gedaan is (“tip voor audio-demonstrateurs”), dan kan een dergelijke verslaglegging onze relaties met bedrijven negatief beïnvloeden. In het belang van onze vereniging hechten wij veel waarde aan goede relaties met bedrijven, zonder dat dit neerkomt op een volstrekt kritiekloze benadering van wat een bedrijf bij ons demonstreert of van plan is te laten horen en zien.

Gezien de ontstane situatie willen wij u hierbij laten weten dat we uw verzoek om lid te worden van onze vereniging niet willen inwilligen.”

De volgende nieuwtjes komen uit andere bron.

Arthur

Op de demonstratie-avond van Audio Vereniging Midden Nederland stond deze maand een luistersessie van het Oostenrijkse Ayon op het programma. Versterkers met de buizen erbovenop en als die nog niet rond genoeg zijn, hebben ook de apparaten zelf een afgeronde vorm. Ook de cd-spelers zijn voorzien van buizen, maar deze zijn in de apparaten weggewerkt.

De versterkers en cd-spelers zijn prachtig vormgegeven en zouden niet misstaan in elk modern interieur, zelfs als je helemaal niet van muziek-luisteren houdt, want het oog wil ook wat.

Test Stereoplay
Ayon heeft ook een uitgebreide luidsprekerlijn, maar deze werden niet gebruikt. Reden om de aanbieders van Ayon uit te nodigen was een recente test in het hifi-blad Stereoplay waar de CD 1S van ongeveer 2700 Euro zich staande hield tussen apparaten die vijf maal zo duur zijn. Waar concurrerende merken soms al geheel zijn overgegaan naar streamers en multi-formatspelers, houdt Ayon het voorlopig bij vijf cd-spelermodellen en een DAC. De twee Ayoncombinaties die aan bod kwamen werden vergezeld van Robson Acoustics vloerstaande luidsprekers en Engelse Black Rhodium bekabeling.

Opstelling en akoestiek
De luidsprekers leken opvallend laag. De voorste rij luisteraars hadden de tweetereenheid, die tussen de beide high-midrange-units is ingeplaatst, ongeveer op schouderhoogte. In verband met het ruimtelijke beeld, werden de luidsprekers gaande de eerste luistersessie wat dichter bij elkaar geplaatst.
Het blijft behelpen: een luistersessie organiseren in een multi-functionele, behoorlijk hoge en grote ruimte met veel houten lambrisering en een plavuizen vloer. Nergens gordijnen die met open- en dicht doen de hoeveelheid galm kunnen verminderen. Geen vergelijk met thuis mogelijk dus geen referentie, weinig inspeeltijd van de apparatuur en onbekendheid met de eigenschappen van de luisterruimte, maakt feitelijk elke beoordeling tot een slag in de lucht.

Met deze relativering in het achterhoofd, is het eerste wat me opvalt dat het stemgebied “hol” aandoet. Deze karakteristiek kan ik me niet herinneren van de Canor-test uit april in deze zelfde ruimte, ook buizen-apparatuur trouwens. Ik ervaarde het geluidsbeeld verder als “los”, evenwichtig en vloeiend. Minpunten: weinig dynamisch of gecontroleerd, niet erg natuurlijk, noch bijzonder muzikaal. Maar we waren gewaarschuwd: tijdens de luistersessie na de pauze zou de CD-2s worden ingezet, het muzikalere broertje van de CD1-s.

Tweede luistersessie
In de pauze zijn de reacties terughoudend. Mijn gevoel is dat de gedachte bij een aantal luisteraars leeft dat voor zo’n 10-mille alles bij elkaar, met deze combinatie niet het onderste uit de kan wordt gehaald.

Na de pauze wordt uit een ander vaatje getapt: Naast de CD-2s die de CD-1s vervangt, is de Orion-versterker vervangen door de Triton. Er komen termen aan bod die ik als muziekliefhebber nog niet ken “dubbele push-pull-techniek” en “pentode en triode-stand”. In de triode-stand zou de versterker muzikaler zijn. Dat belooft wat na de pauze, wanneer ook een muzikale cd-speler wordt ingezet. In elk geval heeft de Triton-versterker meer vermogen dan zijn kleine broertje. Behalve “dubbele push-pull, worden er dubbele gelijkgeschakelde voedingen toegepast.”Alles dubbel, zo klinkt het: ook de prijs: zo’n 20.000 Euro. Dat belooft wat.

Meer controle en muzikaler
Er wordt gestart waarmee we voor de pauze gestopt zijn: de vijfde van Mahler. Inderdaad een stuk muzikaler en veel, veel meer controle. Mijn persoonlijke beleving is daarnaast dat het systeem introvert blijft klinken met veel “hout” rond de instrumenten en enigszins naar achteren geplaatste zangpartijen. De vloeiendheid van het geheel voorkomt dat ik verrast word door wat ik hoor. En we kunnen gerust de akoestiek de schuld geven van deze minpuntjes, maar anderzijds is het mijns inziens zo dat muziek die je raakt, je ook raakt als de akoestiek tegenvalt. Luisteren naar het Concertgebouworkest, boeit immers niet alleen in het concertgebouw, maar ook tijdens het Koninginnedagconceert, buiten aan de Amstel. Zo is het volgens mij ook met de ideale audioset: die klinkt overal goed.

Mijn slotconclusie is dat ik voor het geld zowel betere als mindere high-end-combinaties heb gehoord.

TIP voor audio-demonstrateurs
Als je plek in je auto hebt voor een hoop high-end-apparatuur, neem dan ook een vouwwand of mobiel rek mee waaraan gordijnen kunnen worden opgehangen. Maak de zaal kleiner, doe gordijnen naar believen open en dicht. Klap in je handen en test zo de hoeveelheid galm. Is het net als in je luisterruimte, dan is het goed. Is zoiets niet in de handel, maak het zelf met fiberstokken en zwenkwielen. Een goede akoestiek is misschien niet zo doorslaggevend als muziekbeleving, maar kan naar mijn mening wel het luisteroordeel ombuigen van “redelijk” naar “goed”.

Hoogland, 29 april 2011

Voor het eerst bezocht ik een demonstratie van high-end geluidsapparatuur tijdens een luisteravond van Audiovereniging Midden-Nederland. Een klein wereldje van liefhebbers, zo bleek bij binnenkomst. Ik trof er de leverancier van mijn interconnects, speakerkabels en netsnoeren die zijn Cassiopeia-bekabeling kwam demonstreren verbonden aan een buizenset en een Duits luisprekermerk.

De demonstratie vond plaats in de deel van partyboerderij “Sneul”, een prachtig gerestaureerd pand dat midden tussen de oprukkende nieuwbouw van Hoogland/Amersfoort-Noord stond. Tijdens de april-uitvoering van de luisteravond kon een combinatie van een vloerstaande luidspreker van het Duitse merk Adam beluisterd worden, een buizen-versterker en cd-speler van het Tsjechische Canor en een set kabels van het Almelose Cassiopeia.

Ruimtelijke weergave
Er kwam van alles voorbij van soft-pop tot klassiek en de overheersende mening was dat de set erg ruimtelijk klonk. Mijn eigen ervaring is dat een goede audioset veel inspeeltijd nodig heeft om echt muzikaal te gaan klinken en dat de akoestiek van de ruimte goed bij de set moet passen. Omdat de deel een multifunctionele ruimte is met eens per maand een audio-avond, was de akoestische afstemming waarschijnlijk niet optimaal. Versterker, speler en speakers vielen ondanks dat in de smaak bij de toehoorders.

Muziekliefhebbers
Goed rondkijkend in de pauze deed de luisteravond aan een heuse herensociëteit denken. Gemiddelde leeftijd als bij een klassiek concert, maar dan zonder dames. Allemaal audiofielen en muziekliefhebbers dat zeker. Er waren zelfbouwers bij en een jonge jongen die een groot deel van de gedemonstreerde set thuis had staan. In elk geval een Canor-versterker en het topsegment aan Cassiopeia-bekabeling. Maar ik sprak ook een luisteraar die nog een top cd-speler van Audio Analyse had uit 1983, gewonnen tijdens een prijsvraag, Natuurlijk nog gewoon 16 bits, 44.100 hz.

Boekenplank-speaker
Na de pauze werd een boekenplank-luidspreker van Adam gedemonstreerd, voorzien van eindversterkers. Het geheel was aangesloten op een laptop, die als bron fungeerde. Al snel klonk er de wens om de speakers op een echte cd-speler aan te sluiten. Blijkbaar ontstond het gevoel dat een standaard geluidskaart de kwaliteit van de luidspreker geen recht deed.

Buizen of niet? 
Inclusief nababbelen liep de audio-avond door tot rond middernacht. De voordelen van buizen-apparatuur, zoals van Canor, ten opzichte van transistoren, werden mij niet duidelijk. Het had iets te maken met “rust in het geluidsbeeld” en “een bepaalde vervorming”, die sommige mensen als prettig zouden ervaren, begreep ik. Ik fietste huiswaarts met het prettige gevoel opgenomen te zijn in een warm wereldje van “jongens onder elkaar”.

Arthur

Filtrrmodificatie
Behalve de composiet voeten en spikes gebruik ik ook de originele hardhouten voeten als extra trillingsdemper. Dit zorgt voor extra druk op de beide laag-moddentoners (zie ook de bijdragen over “akoestiek”.

De speakers hebben een filtermodificatie ondergaan bij Conceptdesignaudio in Almelo met grote winst in de transparantie en precisie tot gevolg.

Waarom juist deze speaker?
Ze genereren minder laag dan een bass-reflex speaker, maar zouden volgens audiofielen een meer liniar geluidsbeeld produceren. Omdat ik geen vergelijk heb, geloof ik dat maar. Ik heb de keuze gemaakt, omdat het laag van een bassreflexpoort in mijn gehoor gekunsteld aandoet en mijn woonkamer geen discotheek is. Maar smaken en opvattingen over de voor- en nadelen van beide typen speakers verschillen. Wel lijkt de markt op dit moment gedomineerd te worden door de bassreflex, ook omdat de zuilen daardoor smaller kunnen worden uitgevoerd, omdar er minder conusoppervlak nodig is.